Armeense brandy: van Jerevan naar de wereld

Wie in Jerevan bij iemand thuis eet, krijgt aan het eind van de avond vaak een klein glas in de hand gedrukt. Daarin zit bijna altijd Armeense brandy, die de…

Owner · 01-11-2026

Wie in Jerevan bij iemand thuis eet, krijgt aan het eind van de avond vaak een klein glas in de hand gedrukt. Daarin zit bijna altijd Armeense brandy, die de Armeniërs zelf gewoon konyak noemen. Het is een drank die bij het land hoort zoals brood bij de tafel hoort. Het verhaal erachter is ouder dan veel mensen denken, en het loopt via de wijngaarden van de Araratvlakte, een fabriek aan de rivier en de feesttafels van een heel rijk weer terug naar de keukentafel van gewone families.

We schrijven er graag over, omdat brandy zoveel zegt over hoe Armeniërs met eten, drinken en gasten omgaan. Het glas staat zelden alleen. Er hoort een gesprek bij, een toost en meestal iets kleins om op te knabbelen.

Waar Armeense brandy vandaan komt

Druiven groeien al duizenden jaren in de dalen van Armenië. Over die lange geschiedenis van wijn schreven we eerder al, en het is een van de oudste wijnstreken die we kennen. Brandy op grote schaal is een stuk jonger. Aan het eind van de negentiende eeuw begon een Armeense koopman in Jerevan wijn te distilleren en het destillaat in eikenhouten vaten te laten rijpen, naar het voorbeeld van de Franse cognac. Niet veel later kwam de fabriek in handen van de Russische drankenmaker Sjoestov, en vanaf dat moment reisde de brandy door het hele Russische rijk.

Sjoestov was een slimme verkoper. De drank werd gepresenteerd op tentoonstellingen in het buitenland en won er bekendheid mee. Zo kreeg een product uit een kleine stad aan de rand van het rijk een naam in Moskou, Sint-Petersburg en verder.

In de Sovjettijd werd het een van de bekendste dranken van de Unie. Een fles Ararat was een cadeau waarmee je indruk maakte, op een bruiloft in Moskou net zo goed als op een verjaardag in Jerevan. Over beroemde liefhebbers gaan veel verhalen rond. Het bekendste gaat over Winston Churchill, die er tijdens de oorlog dozen vol van zou hebben gekregen. Hoeveel daarvan klopt, is niet goed na te gaan. Armeniërs vertellen het graag, en eerlijk gezegd wij ook.

Na de onafhankelijkheid veranderde er veel. Er kwamen nieuwe eigenaren, nieuwe merken en kleinere makers die hun eigen stijl zoeken. De oude fabriek staat nog steeds in Jerevan, bij de rivier de Hrazdan, en is voor veel bezoekers een vast punt op hun lijstje. Wie meer over de stad zelf wil lezen, vindt dat in ons stuk over Jerevan, de roze stad.

Van druif tot vat

Brandy is in de kern gedistilleerde wijn. Voor de Armeense variant gebruikt men vooral witte druivenrassen uit het land zelf. Voskehat is de bekendste naam, en daarnaast hoor je rassen als garan dmak en kangun. Het zijn druiven die goed tegen de hete zomers en koude winters van de vlakte kunnen en een frisse, lichte wijn geven. Die wijn drink je zelf niet zo snel, maar als basis voor distillatie is hij precies goed.

De wijn wordt gestookt in koperen ketels, meestal twee keer. Wat overblijft is een heldere, sterke drank die nog weinig met het eindproduct te maken heeft. Het echte werk doet de tijd. Het destillaat rust jarenlang in eikenhouten vaten, vaak van eik uit de Kaukasus. In die vaten krijgt het zijn amberkleur en zijn tonen van vanille, gedroogd fruit, noten en soms een beetje chocola. Hoe langer het rijpt, hoe zachter en dieper het wordt.

Sterren en namen op het etiket

Op veel flessen zie je sterren staan. Die geven ruwweg aan hoe oud de jongste brandy in de fles is: drie sterren voor een jonge, frisse brandy, vijf sterren voor iets meer diepgang. Oudere brandy krijgt vaak geen sterren maar een naam, en dan moet je het etiket of de verkoper vragen hoe lang hij heeft gerijpt. De meester-blender proeft en mengt verschillende vaten tot de smaak elk jaar hetzelfde is. Dat vak wordt in Armenië met veel respect bekeken.

Brandy of cognac

Omdat het woord cognac in Europa beschermd is voor de Franse streek, zie je op flessen voor de Europese markt de naam brandy staan. In Armenië zelf hoor je nog overal konyak, en daar zal in de huiskamer voorlopig niemand iets aan veranderen. Het is dus dezelfde drank onder een andere naam, afhankelijk van waar de fles wordt verkocht.

Langzaam drinken, met een toost

Armeniërs drinken brandy zelden haastig. Het hoort bij het einde van een maaltijd, bij een kopje koffie, bij een schaal walnoten en gedroogde abrikozen. En vooral bij toosten. Er wordt geheven op de gastheer, op de ouders, op de mensen die er die avond niet bij kunnen zijn. Aan grotere tafels is er vaak iemand die de toosten leidt en ervoor zorgt dat niemand wordt vergeten.

Je drinkt het puur, in een klein glas dat langzaam warm wordt in je hand. IJs zie je zelden. In sommige huizen komt er een schijfje citroen of een stukje pure chocola bij, in andere juist niet. Daar heeft elke familie haar eigen mening over, en die mening wordt met overtuiging verdedigd.

Bij een groot feest staat brandy soms de hele avond op tafel, naast wijn en de sterke vruchtenbrandewijn die Armeniërs oghi noemen. Oghi wordt gestookt van moerbeien, abrikozen, kornoeljes of ander fruit en is in veel dorpen huisgemaakt. Het is feller en ruiger dan brandy. Brandy zelf is wat ingetogener, iets voor het moment waarop het eten op is en het gesprek dieper wordt.

Een cadeau dat iets zegt

Een goede fles meenemen als je op bezoek gaat, is in Armenië heel gewoon. Bij een geboorte, een verloving of een verhuizing komt er vaak een fles op tafel die al een tijd voor die gelegenheid in de kast stond. Wie Armenië bezoekt en iets wil meenemen voor thuis, kiest ook vaak een fles. Het is een cadeau dat bijna overal wordt begrepen.

Wat mensen vaak verkeerd denken

Een eerste misverstand is dat Armeense brandy een goedkope versie van cognac zou zijn. Het is gemaakt op een vergelijkbare manier, maar met andere druiven, ander hout en een ander klimaat. Het smaakt dus anders, vaak wat ronder en zoeter, met meer gedroogd fruit. Je kunt het beter als een eigen traditie zien dan als een kopie.

Een tweede misverstand is dat je het snel moet drinken, zoals een shotje wodka bij een toost. Aan sommige tafels gebeurt dat wel, maar het is zonde van een goede fles. Een kleine slok, even in je mond houden en dan rustig doorslikken, laat veel meer van de smaak zien.

En dan is er het idee dat brandy alleen voor oudere heren in een leunstoel is. In Jerevan zie je het juist aan tafels met jong en oud door elkaar. Het hoort bij de avond, niet bij een bepaalde leeftijd.

Zelf proeven in Nederland

Je hoeft niet naar Jerevan om het te proberen. In een goed gesorteerde slijterij staat vaak wel een fles Armeense brandy, en in winkels met producten uit Oost-Europa en de Kaukasus vind je meestal meer keus. Begin met een jongere fles als je de stijl wilt leren kennen, en probeer daarna eens iets ouders om het verschil te proeven.

Schenk het op kamertemperatuur in een klein tulpvormig glas, zodat de geur bij elkaar blijft. Laat het even staan en ruik eerst. Zet er een schaaltje walnoten, gedroogde abrikozen of een paar stukjes pure chocola naast, en een sterke koffie als je die lust. Zo kom je dicht bij hoe het in een Armeens huis wordt gedronken.

Proef je met een paar mensen, maak er dan een kleine gewoonte van om voor elke slok iets te zeggen. Een toost hoeft niet lang te zijn. Op de gastvrouw, op een vriend die er niet bij is, op het jaar dat komt. Je merkt snel dat het glas daardoor langer meegaat en dat de avond vanzelf rustiger wordt.

Brandy en de Armeense tafel

Dat rustige tempo past bij hoe wij naar eten kijken. Een avond aan tafel is geen race naar het dessert. Je eet, je praat, je schenkt nog eens bij en je blijft zitten. Brandy is daarin het leesteken aan het eind: een teken dat niemand hoeft op te staan. Hoe dat in de rest van de keuken terugkomt, lees je in onze gids over de Armeense keuken.

Veelgestelde vragen

Is Armeense brandy hetzelfde als cognac?

Het wordt op een vergelijkbare manier gemaakt, door wijn te distilleren en op eikenhout te laten rijpen. Alleen brandy uit de Franse streek Cognac mag in Europa zo heten. In Armenië zelf noemt bijna iedereen het nog steeds konyak.

Hoe drink je Armeense brandy het best?

Puur, op kamertemperatuur en in een klein glas. Neem kleine slokken en laat het glas warm worden in je hand. Walnoten, gedroogd fruit, pure chocola of een sterke koffie passen er goed bij.

Wat betekenen de sterren op de fles?

Ze geven globaal de leeftijd van de jongste brandy in de fles aan. Meer sterren betekent een langere rijping. Oudere brandy draagt vaak een naam in plaats van sterren.

Kun je in Jerevan een brandymaker bezoeken?

Ja, bij verschillende makers in Jerevan kun je een rondleiding volgen en proeven. Het is een van de populairste uitjes voor bezoekers van de stad. Reserveer wel van tevoren, zeker in de zomer.

Bij Yerevan aan de Kampstraat in Hilversum bouwen we aan precies dat soort avonden, waar een laatste glas en een lang gesprek vanzelf bij elkaar komen. De opening in 't Gooi komt eraan. Kijk af en toe op yerevanrestaurant.nl om als eerste te weten wanneer we de deuren openen.