De berg Ararat in de Armeense cultuur

Op een heldere ochtend in Jerevan kijk je naar het zuiden en daar staat hij. Een enorme witte top die boven de vlakte uitsteekt, met een kleinere top ernaast…

Owner · 12-11-2026

Op een heldere ochtend in Jerevan kijk je naar het zuiden en daar staat hij. Een enorme witte top die boven de vlakte uitsteekt, met een kleinere top ernaast. De berg Ararat is voor Armeniërs niet zomaar een berg. Hij is het beeld van hun land, al ligt hij sinds ruim honderd jaar net over de grens, in Turkije.

Wie de stad voor het eerst bezoekt en de berg voor het eerst ziet, snapt meteen waarom. Hij lijkt dichterbij dan hij is, en groter dan je had verwacht. Op sommige dagen hangt hij als een wolk boven de horizon, op andere is elke sneeuwveld scherp te zien. En op veel dagen is hij er helemaal niet, verstopt achter nevel, en dan merk je hoe vaak mensen toch even die kant op kijken.

Een berg met twee toppen

De Ararat bestaat eigenlijk uit twee vulkanen. De grote, Masis in het Armeens, is ruim vijfduizend meter hoog en daarmee de hoogste berg van de regio. Ernaast ligt de kleinere Sis, of Kleine Ararat, met een meer kegelvormige top. Tussen de twee ligt een zadel. Omdat de vlakte eromheen zo laag ligt, lijkt de berg nog hoger dan hij is. Vanuit Jerevan zie je hem bij goed weer zonder moeite, wat de band met de stad extra sterk maakt.

De top is het hele jaar bedekt met sneeuw en ijs. In de zomer, als het in Jerevan heet en droog is, blijft die witte kap zichtbaar. Dat contrast, de hete stad en de koude top, is een van de beelden die Armeniërs het sterkst met thuis verbinden.

Een berg van verhalen

Het is ook een berg van verhalen. Volgens een oude traditie strandde de ark van Noach op de Ararat na de zondvloed. De Bijbel spreekt van de bergen van Ararat, en in de Armeense overlevering is dat al eeuwenlang deze berg. Die verbinding is voor veel Armeniërs een deel van hun identiteit. Er wordt zelfs verteld dat de naam Jerevan teruggaat op een uitroep van Noach toen hij het land zag, al is dat eerder een geliefde legende dan geschiedenis.

In de Armeense mythologie speelt de berg ook een rol. Er bestaan oude verhalen over helden en koningen die met het gebied rond de Ararat zijn verbonden, en de vlakte eronder was het hart van verschillende Armeense koninkrijken. In de kerk van Etsjmiadzin, het religieuze centrum van Armenië, wordt een stuk hout bewaard dat volgens de traditie van de ark afkomstig is.

Waarom de berg Ararat zo belangrijk is

Het gebied rond de Ararat hoorde eeuwenlang bij het historische Armenië. Na de genocide van 1915 en de grensverdragen van begin jaren twintig kwam de berg in Turkije te liggen. Sindsdien kijken Armeniërs elke dag naar een berg die ze kunnen zien, maar waar ze niet zomaar naartoe kunnen. De grens tussen de twee landen is al lange tijd gesloten.

Dat geeft de berg een bijzondere lading, die je pas echt begrijpt als je er een keer met een Armeniër naar hebt gekeken. Hij staat voor wat er verloren is, maar ook voor wat blijft. Je vindt hem in het wapen van Armenië, op schilderijen, in gedichten en liederen. Veel Armeense families in de diaspora hebben thuis een afbeelding van de Ararat hangen, vaak naast foto's van grootouders die uit dat gebied kwamen.

In kunst en poëzie

De Armeense schilder Martiros Sarjan schilderde de berg talloze keren, in felle kleuren, met de vlakte en de dorpen eronder. Dichters schreven erover als over een geliefde of een verloren thuis. In liederen komt Masis terug als symbool van trouw en verlangen. Wie een Armeense boekhandel of galerie binnenloopt, ziet de berg bijna zeker ergens terug.

Ook op de markt van de Vernissage in Jerevan, waar elk weekend kunst, houtsnijwerk, tapijten en souvenirs worden verkocht, is de Ararat overal. Op schilderijen in alle maten, in koper gedreven, in hout gekerfd, geborduurd op kleden. Voor veel bezoekers is het een van de eerste dingen die ze mee naar huis nemen, en voor Armeniërs in het buitenland is zo'n afbeelding vaak het enige stukje landschap van thuis aan de muur.

Overal in het dagelijks leven

De naam kom je in Armenië overal tegen. Er is een voetbalclub die Ararat heet, een provincie, hotels, winkels en natuurlijk de bekende brandy. Op etiketten van wijn, op schilderijen in restaurants en op ansichtkaarten is de berg te zien. Kinderen tekenen hem op school. Het is zo vanzelfsprekend dat veel Armeniërs het pas opmerken als een buitenlander ernaar vraagt. Ook buiten Armenië duikt de naam op, in de namen van kerken, bakkerijen, restaurants en verenigingen van Armeense gemeenschappen over de hele wereld.

De Araratvlakte

Een groot deel van het vruchtbare land rond Jerevan heet de Araratvlakte. Het is een brede, warme vlakte langs de rivier de Araks, die hier de grens vormt. Daar groeien de abrikozen, druiven, perziken, meloenen en groenten die de Armeense keuken zo rijk maken. De zon is er fel, de grond is vulkanisch en de zomers zijn lang. Wie in juli een abrikoos uit de vlakte eet, proeft waarom die vrucht zo'n bijzondere plek in Armenië heeft.

Zo staat de berg ook letterlijk aan het begin van veel gerechten op tafel. De wijn, de brandy, het fruit en de groenten komen voor een groot deel uit de schaduw van de Ararat.

Het water van de bergen speelt daarbij ook een rol. Smeltwater uit de omliggende bergen voedt de rivieren en de irrigatiekanalen die de vlakte groen houden. Zonder dat water zou de vlakte in de zomer verdorren. Met dat water is het de moestuin van het land. Op de markten van Jerevan zie je in de zomer en de herfst de opbrengst liggen: kratten tomaten, bergen meloenen, druiven in alle kleuren en abrikozen die zo zacht zijn dat ze bijna niet te vervoeren zijn.

De berg vanuit de stad

Wie Jerevan bezoekt, merkt al snel hoe vaak de berg in beeld is. Vanaf de Cascade, vanaf veel dakterrassen en vanuit appartementen in de hogere wijken. Het lichte tufsteen van de stad en de witte top in de verte horen bij elkaar. Meer over de stad zelf lees je in ons stuk over Jerevan, de roze stad.

Khor Virap

De beroemdste plek om naar de berg te kijken is het klooster Khor Virap, zo'n veertig minuten rijden van Jerevan, vlak bij de grens. Het ligt op een heuvel in de vlakte, en achter de kerk rijst de Ararat op alsof hij er vlak achter staat. Het klooster is ook historisch belangrijk: volgens de overlevering zat Gregorius de Verlichter hier jarenlang gevangen in een put, voordat hij koning Tiridates bekeerde en Armenië christelijk werd. Bezoekers kunnen nog steeds in die put afdalen.

Vroeg in de ochtend, als de lucht helder is en de zon net op, is het uitzicht vanaf Khor Virap misschien het mooiste van het land.

Wat bezoekers vaak niet weten

Een veelvoorkomend misverstand is dat de Ararat in Armenië ligt. Dat ligt voor de hand, gezien hoe sterk de berg met het land is verbonden, maar hij ligt in Turkije. Een tweede misverstand is dat je hem altijd kunt zien. In de zomer hangt er vaak nevel boven de vlakte, en dan kun je dagen in Jerevan zijn zonder hem één keer te zien. Het voorjaar en de herfst geven de beste kans.

En dan is er de vraag of je de berg kunt beklimmen. Dat kan, maar alleen vanaf de Turkse kant en met de juiste vergunningen. Voor de meeste Armeniërs blijft de Ararat dus een berg om naar te kijken, niet om te bedwingen. Veel van hen vinden dat eigenlijk ook wel goed zo. De berg hoort in de verte te staan, wit en een beetje onbereikbaar, zoals hij al eeuwen boven de vlakte staat.

Veelgestelde vragen

In welk land ligt de berg Ararat?

De Ararat ligt in Turkije, vlak bij de grens met Armenië. Vanuit Jerevan is hij bij helder weer goed te zien. Voor Armeniërs is hij toch het nationale symbool.

Hoe hoog is de Ararat?

De grote top, Masis, is ruim vijfduizend meter hoog. De kleinere top, Sis, is een stuk lager. Samen vormen ze een opvallend silhouet boven de vlakte.

Waarom is de Ararat belangrijk voor Armeniërs?

Het gebied hoorde eeuwenlang bij het historische Armenië, en de berg is verbonden met het verhaal van Noach. Hij staat voor zowel verlies als verbondenheid. Je vindt hem in het wapen, in kunst en in het dagelijks leven.

Waar zie je de Ararat het best?

Vanaf het klooster Khor Virap, in de vlakte vlak bij de grens. In Jerevan zelf is de bovenkant van de Cascade een goede plek. De kans op helder zicht is het grootst in het voorjaar en de herfst, vroeg op de dag.

Voor ons is de Ararat een herinnering aan waar deze keuken vandaan komt. Uit een land met bergen, vlaktes en een lange geschiedenis. Dat verhaal willen we in Hilversum vertellen, aan tafel en met eten om te delen. Wil je weten hoe ver we aan de Kampstraat zijn, kijk dan op onze website.